Էլ․ նամակին կցված ֆայլը կարող է սովորական թվալ, բայց երբեմն լուրջ ռիսկ թաքցնել։
Մարդիկ ամեն օր ստանում են կցված ֆայլեր՝ հաշիվ-ապրանքագրեր, վճարման անդորրագրեր, պայմանագրեր, ինքնակենսագրականներ, տոմսեր, հաշվետվություններ, լուսանկարներ և սկանավորված փաստաթղթեր։ Դրանց մեծ մասը սովորական է։ Բայց որոշ կցված ֆայլեր ուղարկվում են խաբեբաների կողմից՝ սարքը վարակելու, տվյալներ գողանալու կամ մարդուն կեղծ փաստաթուղթ բացել ստիպելու համար։
Հենց դրա համար կիբերանվտանգության մեկ պարզ սովորություն կարևոր է․ կցված ֆայլերը մի բացիր ավտոմատ, հատկապես եթե նամակը անսպասելի է։
Ինչու կցված ֆայլերը կարող են վտանգավոր լինել
Կցված ֆայլը նամակի հետ ուղարկված ֆայլ է։ Այն կարող է նմանվել փաստաթղթի, նկարի, աղյուսակի, արխիվի կամ հաշիվ-ապրանքագրի։ Վտանգն այն է, որ ֆայլը երբեմն կարող է պարունակել վնասակար կոդ, կասկածելի հղումներ, կեղծ մուտքի էջեր կամ մոլորեցնող ցուցումներ։
Նույնիսկ պրոֆեսիոնալ տեսք ունեցող ֆայլը կարող է վտանգավոր լինել, եթե այն սխալ աղբյուրից է եկել։
Ռիսկային կցված ֆայլերի տարածված տեսակներ
Հատկապես զգույշ եղիր անսպասելի ստացված ֆայլերի հետ, օրինակ՝
- կեղծ հաշիվ-ապրանքագրեր
- առաքման փաստաթղթեր
- բանկային ձևաթղթեր
- վճարման հաստատումներ
- սեղմված արխիվային ֆայլեր
- փաստաթղթեր, որոնք խնդրում են միացնել խմբագրումը կամ մակրոները
- տարօրինակ կամ կրկնակի վերջավորությամբ ֆայլեր
Ֆայլի անունը կարող է նորմալ թվալ, բայց իրական ռիսկը այն է, թե ինչ է կատարվում այն բացելուց հետո։
Պարզ իրական օրինակ
Դու ստանում ես նամակ, որտեղ գրված է․ «Խնդրում ենք տեսնել կցված հաշիվ-ապրանքագիրը»։ Ուղարկողի անունը ծանոթ է թվում, բայց դու ոչ մի հաշիվ-ապրանքագիր չէիր սպասում։ Կցված ֆայլը գործնական անուն ունի, և դու արագ բացում ես այն։
Ֆայլի ներսում փաստաթուղթը խնդրում է սեղմել կոճակ, միացնել խմբագրումը, մուտք գործել հաշիվ կամ ներբեռնել մեկ այլ ֆայլ։ Այդ պահին պետք է կանգ առնել։ Իրական հաշիվ-ապրանքագիրը սովորաբար չպետք է անսովոր քայլեր պահանջի՝ հիմնական տվյալները տեսնելու համար։
Զգուշացնող նշաններ
- Նամակը շտապողականություն կամ ճնշում է ստեղծում։
- Դու չէիր սպասում այդ կցված ֆայլին։
- Ուղարկողի հասցեն մի փոքր սխալ է թվում։
- Ֆայլի անունը տարօրինակ, անորոշ կամ չափազանց շտապ է թվում։
- Փաստաթուղթը խնդրում է միացնել խմբագրումը կամ մակրոները։
- Ֆայլը քեզ ուղղորդում է մուտք գործել որևէ հղումով։
- Նամակի լեզուն անսովոր է կամ չի նմանվում ուղարկողի սովորական ոճին։
Եթե մի քանի նշան միասին են հայտնվում, մի բացիր ֆայլը և մի շարունակիր դրա հետ աշխատել։
Ինչ անել մինչև կցված ֆայլ բացելը
Մինչև ֆայլը բացելը, մի պահ դադար տուր և ստուգիր՝
- Սպասո՞ւմ էիր այդ ֆայլին։
- Ճանաչո՞ւմ ես ուղարկողին։
- Էլ․ հասցեն համընկնո՞ւմ է իրական ուղարկողի հասցեին։
- Նամակի ոճը նորմա՞լ է թվում։
- Կարո՞ղ ես հաստատել այլ վստահելի միջոցով։
Եթե ֆայլը կարևոր է, կապվիր ուղարկողի հետ վստահելի հեռախոսահամարով, պաշտոնական կայքով կամ նախկին խոսակցության միջոցով, ոչ թե կասկածելի նամակին պատասխանելով։
Զգույշ եղիր նույնիսկ ծանոթ անունների դեպքում
Երբեմն խաբեբաները օգտագործում են իրական ընկերության, գործընկերոջ, ընկերոջ կամ ծառայության անուն։ Որոշ դեպքերում նույնիսկ իրական հաշիվը կարող է կոտրված լինել և օգտագործվել վնասակար ֆայլեր ուղարկելու համար։
Դրա համար միայն ուղարկողի անունը բավարար չէ։ Կարևոր է նաև իրավիճակը։ Եթե ֆայլը անսպասելի, տարօրինակ կամ չափազանց շտապ է թվում, բացելուց առաջ հաստատիր դրա իրական լինելը։
Ինչ անել, եթե կասկածելի ֆայլ ես բացել
Եթե բացել ես կասկածելի կցված ֆայլ, փակիր այն, գաղտնաբառեր մի մուտքագրիր և հնարավորության դեպքում իրականացրու անվտանգության ստուգում։ Եթե ակնհայտ վտանգավոր բան է տեղի ունեցել, ժամանակավորապես անջատիր սարքը ինտերնետից։
Եթե ֆայլը բացելուց հետո մուտքագրել ես գաղտնաբառ կամ վճարային տվյալներ, անմիջապես փոխիր գաղտնաբառը և ստուգիր համապատասխան հաշիվը՝ անսովոր գործողությունների համար։ Աշխատանքային սարքի դեպքում արագ տեղեկացրու պատասխանատու տեխնիկական մասնագետին կամ աջակցման թիմին։
Թաքնված դասը․ ֆայլերն էլ հղումների նման զգուշություն են պահանջում
Շատ մարդիկ արդեն սովորել են զգույշ լինել կասկածելի հղումների հետ, բայց կցված ֆայլերին դեռ շատ արագ են վստահում։ Դա ռիսկային է։ Ֆայլը կարող է նույնքան վտանգավոր լինել, որքան հղումը, եթե այն եկել է անվստահելի կամ անսպասելի աղբյուրից։
Ֆայլ բացելուց առաջ կարճ դադարը կարող է պաշտպանել քո սարքը, հաշիվները և անձնական տվյալները։
Եզրակացություն
Զգույշ եղիր էլ․ նամակների կցված ֆայլերի հետ, որովհետև կեղծ փաստաթղթերը կարող են օգտագործվել տվյալներ գողանալու, վնասակար ծրագրեր տարածելու կամ քեզ վտանգավոր գործողությունների մղելու համար։ Եթե ֆայլը անսպասելի, շտապ կամ տարօրինակ է թվում, նախ ստուգիր այն։ Անվտանգ թվային սովորությունները հաճախ սկսվում են ամեն ինչ անմիջապես չբացելուց։